Treść

Przypadający 21 września Światowy Dzień Walki z Chorobą Alzheimera stanowi okazję do zwrócenia szczególnej uwagi na pierwsze sygnały świadczące o zmianach w pamięci oraz w codziennym funkcjonowaniu. To moment, w którym środowiska medyczne na całym świecie przypominają o kluczowym znaczeniu wczesnego rozpoznawania schorzeń otępiennych.

Choroba Alzheimera, będąca najczęstszą postacią otępienia, jest nieuleczalnym i postępującym schorzeniem neurodegeneracyjnym, które w swym ostatecznym stadium prowadzi do śmierci pacjenta. Jednostka ta została po raz pierwszy opisana w 1906 roku przez wybitnego niemieckiego neuropatologa Aloisa Alzheimera, od którego nazwiska zaczerpnęła swą nazwę. Dotyka ona przeważnie pacjentów po ukończeniu 65. roku życia, niemniej w praktyce klinicznej diagnozuje się również przypadki u osób znacznie młodszych. Zasięg problemu rośnie w niezwykle szybkim tempie. Już w 2006 roku na świecie zmagało się z nim blisko 27 milionów chorych, a prognozy demograficzne i medyczne wskazują, że do 2050 roku choroba ta dotknie aż jedną na osiemdziesiąt pięć osób.

Mimo wieloletnich i intensywnych starań świata nauki dokładne przyczyny oraz mechanizmy postępu tego schorzenia nadal pozostają obszarem nie w pełni poznanym. Badania udowadniają, że choroba wiąże się z występowaniem w mózgu patologicznych struktur, w tym blaszek starczych oraz splątków neurofibrylarnych. Medycyna i profilaktyka zdrowotna wskazują na pozytywny wpływ ćwiczeń umysłowych, regularnej aktywności fizycznej oraz odpowiednio zrównoważonej diety jako metod mogących sprzyjać opóźnieniu momentu pojawienia się problemów z funkcjami kognitywnymi. Zastrzega się jednak, iż działania te, wspierając zdrowe starzenie się, nie zapobiegają samej patologii narządu, a pełnych dowodów na ich stuprocentową skuteczność wciąż brakuje.

Dynamika postępu schorzenia ma charakter wysoce zindywidualizowany, dlatego też dokładne prognozowanie rozwoju objawów u poszczególnych pacjentów nastręcza specjalistom licznych trudności. Zanim choroba da w pełni o sobie znać, jej przebieg bywa utajony, przez co może ona latami niszczyć struktury nerwowe, nie dając jasnych podstaw do postawienia diagnozy. Wczesne symptomy bywają błędnie przypisywane zwykłym oznakom starzenia się organizmu lub nadmiernemu stresowi. Najczęściej początkowym sygnałem alarmowym są trudności w przypominaniu sobie niedawnych zdarzeń. Rozwój patologii przynosi ze sobą stopniowe nasilenie problemów, w tym wahania nastroju, epizody splątania, rozdrażnienie, agresję, utrudnienia w komunikacji językowej oraz postępującą utratę pamięci długotrwałej. W rezultacie pacjenci nieuchronnie wycofują się z życia społecznego i rodzinnego, a z czasem bezpowrotnie tracą kontrolę nad podstawowymi funkcjami życiowymi. Statystyki wskazują, że średnia długość życia po uzyskaniu diagnozy oscyluje wokół siedmiu lat, przy czym jedynie marginalny odsetek pacjentów przeżywa z tym obciążeniem dłużej niż lat czternaście. Odpowiednie rozpoznanie opiera się zazwyczaj na serii specjalistycznych testów oceniających zdolności kognitywne pacjenta i jego zachowanie, dopełnianych najczęściej, o ile pozwala na to zaplecze medyczne, szczegółowym neuroobrazowaniem układu nerwowego.

Mając na uwadze edukację społeczeństwa w tej newralgicznej dziedzinie, Zespół Centrum Profilaktyki Zdrowotnej i Społecznej Animativ Health, będący partnerem Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu, opracował dedykowany pakiet materiałów edukacyjnych. Celem tej inicjatywy jest promowanie przystępnej, jasnej komunikacji z samymi seniorami, ich troskliwymi opiekunami oraz rodzinami.

Specjaliści podkreślają, że naszą szczególną czujność powinny wzbudzić rosnące problemy z pamięcią i spadek koncentracji, a także niepokojące wycofanie bliskiej osoby z dotychczasowych kontaktów międzyludzkich. Powinno się wnikliwie obserwować przypadki zauważalnej dezorientacji w czasie oraz przestrzeni, nagłych, bezpodstawnych zmian w obrębie nastroju i samej osobowości człowieka. Znamiennymi sygnałami, na które zwracają uwagę badacze, są ponadto: nawykowe wręcz powtarzanie tych samych historii i zadawanie identycznych pytań, notoryczne gubienie przedmiotów codziennego użytku, zmaganie się z wyraźnymi trudnościami w realizacji podstawowych, rutynowych czynności, jak również narastający problem z odnajdywaniem właściwych słów w trakcie prowadzonych konwersacji.

Wystąpienie jakiejkolwiek życiowej zmiany na wyżej opisanym tle powinno natychmiast skłaniać do merytorycznego działania. Przede wszystkim warto pamiętać, że nie każdy niepokojący przejaw jednoznacznie wyrokuje o chorobie Alzheimera. Świadoma i podjęta na wczesnym etapie konsultacja medyczna to bezsprzecznie najlepsze narzędzie, by zidentyfikować faktyczną przyczynę problemów i wdrożyć zoptymalizowane leczenie. Zaniepokojeni kondycją zdrowotną swoich krewnych powinni w pierwszej kolejności skontaktować się z lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej, który na podstawie wstępnej oceny klinicznej wyda zalecenia dotyczące kolejnych procedur medycznych. W przypadkach wymagających specjalistycznej wiedzy dalsza opieka spoczywa w rękach kompetentnych neurologów, lekarzy geriatrów lub psychiatrów.

Wojciech Ciomborowski