Treść

22 i 23 października, Zamek Suski gościł wybitnych przedstawicieli świata nauki, historyków, muzealników i miłośników kultury z Polski oraz zagranicy. Odbywająca się w jego murach konferencja naukowa „Wspierać pasje, odkrywać świat, gromadzić kolekcje” zainaugurowała II Międzynarodowy Festiwal Muzealno-Artystyczny „Branicki Festival”. Wydarzenie stało się okazją do wymiany wiedzy i doświadczeń, a także spojrzenia na historię kolekcjonerstwa, mecenatu artystycznego i ochrony dziedzictwa kulturowego z różnych perspektyw.

Tegoroczny festiwal wpisał się w obchody dwóch ważnych rocznic: 160-lecia utworzenia Biblioteki Branickich oraz 130-lecia nadania Suchej Beskidzkiej praw miejskich. Szczególne miejsce w programie zajęła postać hrabiego Aleksandra Branickiego, którego kolekcjonerska pasja na trwałe zapisała się w dziejach suskiego zamku. Zgromadzone księgozbiory, dzieła sztuki i pamiątki świadczyły o zainteresowaniach jej właścicieli, a zarazem o ich zaangażowaniu w ochronę dóbr kultury. O randze konferencji świadczyło objęcie jej honorowym patronatem przez ambasadora RP w Kairze Michała Murkocińskiego, burmistrza Suchej Beskidzkiej Stanisława Lichosyta, rektora Wyższej Szkoły Turystyki i Ekologii dr. hab. Zygmunta Kruczka, prof. WSTiE, dyrektor Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej UJ dr hab. Annę Niedźwiedź, prof. UJ, oraz kierownik Podyplomowego Studium Muzeologicznego UJ dr hab. Stanisławę Trebunię-Staszel, prof. UJ.

Uroczystego otwarcia festiwalu dokonał ambasador Michał Murkociński, który przybliżył dokonania Aleksandra Branickiego i podkreślił ich znaczenie dla historii oraz dziedzictwa kulturowego. Nawiązał również do relacji polsko-egipskich, przypominając, że w 2027 roku minie sto lat od nawiązania oficjalnych stosunków dyplomatycznych między oboma państwami. Burmistrz Stanisław Lichosyt zwrócił uwagę na znaczenie Muzeum Miejskiego Suchej Beskidzkiej w odkrywaniu i upowszechnianiu historii miasta. Podkreślił, że prowadzone przez placówkę badania, poszukiwania archiwalne i współpraca z instytucjami w kraju oraz za granicą pozwalają lepiej poznawać dokonania wybitnych postaci związanych z Suchą Beskidzką, w tym hrabiego Aleksandra Branickiego. To działania, które nie tylko wzbogacają wiedzę o przeszłości, lecz także pomagają pielęgnować lokalną tożsamość.

Dyrektor muzeum Andrzej Peć przedstawił efekty kwerend przeprowadzonych w latach 2025–2026 w ponad 90 instytucjach i muzeach na całym świecie. Poszukiwania przyniosły nowe informacje o Branickich i ich kolekcjach, a także pozwoliły nawiązać kontakty naukowe, otwierające perspektywy dalszej współpracy. Jednym z jej rezultatów była prezentacja kopii obrazu Domenica Gavarrone przedstawiającego żaglowiec „Aleksander Branicki”. Dzięki współpracy z dr Francescą Ceci z Muzeów Kapitolińskich w Rzymie oraz Muzeum Galata w Genui możliwe stało się zaprezentowanie dzieła, którego oryginał ma w przyszłości trafić na wystawę w Suchej Beskidzkiej.

Konferencję zorganizowali burmistrz Suchej Beskidzkiej Stanisław Lichosyt, Muzeum Miejskie Suchej Beskidzkiej oraz Fundacja Equinum. W programie znalazły się wystąpienia badaczy z Polski i zagranicy, poświęcone historii europejskich kolekcji, muzealnictwu, ochronie zabytków i roli mecenasów w rozwoju kultury. Pierwszego dnia uczestnicy poznawali m.in. związki rodziny Branickich z Włochami oraz dzieje dawnych zbiorów. Dr Francesca Ceci z Muzeów Kapitolińskich w Rzymie przedstawiła nowe ustalenia dotyczące relacji Branickich z Italią, a dr hab. Agnieszka Bender z Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II przybliżyła działalność Zofii Branickiej Odescalchi w Rzymie. Ważnym punktem programu było wystąpienie Andrzeja Pecia, który omówił historię Biblioteki Branickich oraz przemiany w podejściu do ochrony dziedzictwa kulturowego. Z kolei dyrektor Muzeum Jasów w węgierskim Jászberény, András Gulyás, opowiedział o historii swojej placówki i zapowiedział prezentację jej zbiorów w Suchej Beskidzkiej. Dr Péter Langó przedstawił natomiast początki kolekcjonowania zabytków archeologicznych i rozwój węgierskiego muzealnictwa w XIX wieku. Szczególne zainteresowanie wzbudził referat Doroty Firlej, dyrektor Muzeum Miejskiego w Żywcu, poświęcony pamiątkom z suskiego zamku, które po II wojnie światowej przewieziono do Żywca. Prelegentka przybliżyła losy znajdujących się tam dzieł sztuki i rękopisów, podkreślając ich związki z Suchą Beskidzką oraz potrzebę powrotu tych obiektów do miejsca, z którego pochodzą.

Drugiego dnia konferencji uczestnicy skupili się na kolekcjonerstwie, mecenacie i podróżach naukowych. Prof. Dariusz Iwan przedstawił historię kolekcji ornitologicznej związanej z Muzeum hr. Branickich we Frascati, wykorzystując zachowany katalog muzealny ptaków. Dr hab. Agnieszka Kaim przybliżyła zainteresowanie polskich podróżników kulturą Orientu na podstawie relacji z wypraw do Imperium Osmańskiego od XVI do XIX wieku. Prof. Tadeusz Paleczny omówił społeczno-kulturowe znaczenie kolekcjonerstwa i mecenatu, wskazując na ich rolę w rozwoju kultury i kształtowaniu relacji społecznych. Wiktor Salwa z Fundacji dla AGH opowiedział o islandzkiej wyprawie profesora Walerego Goetla i szlaku geoturystycznym w krainie ognia i lodu, natomiast dr Mirosław Płonka przedstawił kopię „Dziejopisu Żywieckiego” ze zbiorów Biblioteki Branickich. Różnorodność tematów pokazała, że za historią kolekcji kryją się nie tylko cenne przedmioty, ale również podróże, odkrycia, spotkania kultur i pasje ludzi, którzy przyczynili się do zachowania świadectw przeszłości.

Naukową część festiwalu dopełnił koncert „Muzyczne podróże Branickich”, który odbył się w Sali Rycerskiej Zamku Suskiego. Wystąpili w nim zespół wokalny Cracow Singers oraz Wassim Ibrahim – śpiewak i wirtuoz tradycyjnej lutni bliskowschodniej, oudu. Spotkanie odmiennych tradycji muzycznych nawiązywało do podróżniczych zainteresowań Branickich i ich otwartości na różnorodność kulturową. Koncert stał się artystycznym dopełnieniem konferencji, przypominając, że poznawanie dziedzictwa odbywa się nie tylko poprzez badania naukowe, lecz także dzięki bezpośredniemu kontaktowi ze sztuką.

II Międzynarodowy Festiwal Muzealno-Artystyczny „Branicki Festival” przypomniał o ważnym miejscu Suchej Beskidzkiej w historii polskiego kolekcjonerstwa i ochrony dziedzictwa kulturowego. Dzieje Biblioteki Branickich, losy dzieł sztuki i rękopisów oraz historia kolekcji przyrodniczych pokazują, jak bogata jest spuścizna suskiego zamku i jak wiele pozostaje jeszcze do odkrycia. Wydarzenie potwierdziło również, że współpraca samorządu, naukowców i instytucji kultury przynosi konkretne rezultaty. Nowe ustalenia badawcze, międzynarodowe kontakty oraz plany prezentacji zbiorów zagranicznych muzeów stwarzają szansę na dalsze poszerzanie wiedzy o historii miasta. Zapowiedziana prezentacja zbiorów Muzeum Jasów oraz perspektywa pokazania oryginału obrazu „Aleksander Branicki” są przykładami przedsięwzięć, które mogą wzbogacić ofertę kulturalną Suchej Beskidzkiej.

Festiwal został zorganizowany przy wsparciu finansowym Województwa Małopolskiego i Gminy Sucha Beskidzka. Mecenasem Głównym była Polska Grupa Opakowaniowa Opakomet S.A., a mecenasem również Firma Wielobranżowa SUŻYW Sp. z o.o. Partnerami wydarzenia byli m.in. Wyższa Szkoła Turystyki i Ekologii w Suchej Beskidzkiej, Fundacja dla AGH, Jász Múzeum, Stowarzyszenie Gmin Babiogórskich, Muzeum Miejskie w Żywcu oraz Centrum Kultury i Filmu im. Billy’ego Wildera w Suchej Beskidzkiej.

Wojciech Ciomborowski